ทำไมต้อง 3 วา? เปิดที่มาชื่อ "เขตคลองสามวา" พื้นที่ใหญ่ Top 5 ของกรุงเทพฯ

ทำไมต้อง 3 วา? เปิดที่มาชื่อ "เขตคลองสามวา" จากคลองเล็กๆ สู่พื้นที่ใหญ่ Top 5 ของกรุงเทพฯ

เคยสงสัยไหมว่า... ชื่อ “คลองสามวา” มีที่มาจากไหน? ทำไมต้องเป็น 3 วา ย้อนอดีตไปดูที่มาของชื่อเขตที่ได้ชื่อว่า ใหญ่เป็นอันดับ 4 ของกรุงเทพมหานคร และเป็นเขตที่มีประชากรมากที่สุดคือ 212,016 คน แหล่งชุมชนและพื้นที่สีเขียวผืนใหญ่ฝั่งตะวันออกที่หลายคนอาจยังไม่เคยรู้!

ย้อนรอยประวัติศาสตร์: ทำไมต้อง "สามวา"?

ที่มาของชื่อคลองและเขตนี้ ตรงตัวและเรียบง่ายกว่าที่คิด เพราะมันมาจาก "ขนาดความกว้างของคลอง" ตอนที่เริ่มขุดนั่นเอง

• เกณฑ์วัดขนาดคลองในอดีต: ในสมัยรัชกาลที่ 5 (ช่วง พ.ศ. 2434) มีการตรากฎหมายแบ่งขนาดคลองขุดใหม่ไว้ 3 ระดับ:

  • คลองขนาดเล็ก: กว้างตั้งแต่ 3 วาลงมา (น้อยกว่า 6 เมตร)

  • คลองขนาดกลาง: กว้าง 4 - 6 วา (8-12 เมตร)

  • คลองขนาดใหญ่: กว้าง 7 วาขึ้นไป (14 เมตร)

• คลองที่ไม่ได้รับพระราชทานชื่อ: คลองสายไหนที่ขุดเสร็จใหม่ๆ แล้วยังไม่มีชื่ออย่างเป็นทางการ ชาวบ้านและทางการก็จะเรียกตามขนาดความกว้างที่ขออนุญาตขุด ซึ่งคลองนี้กว้าง 3 วาพอดี จึงกลายเป็นที่มาของชื่อ "คลองสามวา" บางแหล่งข้อมูลระบุว่าขุดเมื่อ พ.ศ. 2409 แรกขุดลึก 6 ศอก กว้าง 3 วา

จากพระราชนิพนธ์ หนังสือเสด็จประพาสต้นในการเสด็จประพาสเมืองมีนบุรี เมื่อ พ.ศ. 2451 มีความว่า "ลงเรือไปดูคลองสามวา คลองสามวานี้เป็นของกรมภูธเรศขุด แต่เดี๋ยวนี้ใหญ่กว่าสามวามาก ขุดก่อนบริษัทขุดคลองเหนือขึ้นไปจดคลองหกวาสายใต้" จากข้อความดังกล่าวจึงทำให้เข้าใจได้ว่า พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นภูธเรศธำรงศักดิ์เป็นผู้ขุดคลองนี้

เขตคลองสามวาแต่เดิมอยู่ในเขตมีนบุรี ต่อมาประกาศแยกเขตใหม่เมื่อ พ.ศ. 2540 เรียกว่า "เขตคลองสามวา" ตามชื่อคลองนี้

สำนักงานเขตคลองสามวาขุดลอกคลองสามวา ปี 2565

เส้นทางการไหลของคลองสามวา

คลองสายนี้ไม่ใช่สั้นๆ แต่เป็นคลองเชื่อมต่อระหว่างจังหวัด ปัจจุบันมีคลองซอยหลักแตกแขนงออกไปอีกถึง 8 คลอง (แบ่งเป็นฝั่งตะวันตกและตะวันออก คลอง 1 ถึง คลอง 4) โดยมีเส้นทางไหลดังนี้:

• จุดเริ่มต้น: แยกวัดประชุมราษฎร์ อำเภอลำลูกกา จังหวัดปทุมธานี (เชื่อมจากคลองหกวาสายล่าง)

• เส้นทาง: ไหลลงทิศใต้ผ่านหลังหมู่บ้านเดอะแพลนท์ วงแหวน-ลำลูกกา เข้าสู่กรุงเทพฯ ผ่านใจกลาง เขตคลองสามวา

• จุดสิ้นสุด: ไปบรรจบกับ คลองแสนแสบ ที่สี่แยกตลาดมีนบุรี (ตลาดเก่า)

จากชื่อคลอง สู่อันดับ 4 "เขตที่ใหญ่ที่สุดในกรุงเทพฯ"

แต่เดิมพื้นที่แห่งนี้ขึ้นอยู่กับ "เขตมีนบุรี" จนกระทั่งปี พ.ศ. 2540 ทางกรุงเทพมหานครได้ประกาศจัดตั้งเขตใหม่ และเลือกใช้ชื่อ "เขตคลองสามวา" ตามชื่อคลองประวัติศาสตร์สายนี้

ปัจจุบัน คลองสามวาไม่ได้มีดีแค่ชื่อ แต่เป็นเขตที่มีขนาดพื้นที่กว้างขวาง ติดอันดับ Top 5 ของกรุงเทพฯ โดยมีสถิติดังนี้:

อันดับ	เขตในกรุงเทพมหานคร	ขนาดพื้นที่ (ตร.กม.)
1	หนองจอก	236.261
2	ลาดกระบัง	123.859
3	บางขุนเทียน	120.687
4	คลองสามวา	110.686
5	มีนบุรี	63.645

 

จากคลองขุดสายเล็กๆ ขนาด 3 วาในอดีต วันนี้ได้กลายมาเป็นชื่อของเขตใหญ่ระดับร้อยตารางกิโลเมตร ที่รองรับการขยายตัวของเมืองหลวงอย่างเต็มตัว!